Woolf’un hayaleti, Judith. Aslında hepimizin içinde, bilgisayarımda bu satırları yazdığım klavyede, çalışma odamda, günün henüz aydınlanmamış sabahında bu satırları yazarken dolaşıyor Shakespeare’in “olağanüstü yetenekli” (Woolf 53) ama kadın olduğu için olanak tanınmamış Judith’i:

Neticede, kız çocuklarının yerinin ev olduğuna ve asıl görevlerinin ileride kocaları kamusal alanda ekmek parası kazanırken evin düzenini ve çocukların bakımını sağlamak olduğuna inanılan bir söylemin içine hapsolmuş bir kız çocuğudu Judith.

Judith’in hayaletinin bu satırları yazarken beni ziyaret etmesi gibi, 2025 baharında Fransa’da Compagnie Reme tiyatro kumpanyası tarafından sahnelenen ve Juliette Marie’nin Virginia Woolf’un Kendine Ait Bir Oda eserinden ilhamla yazıp yönettiği La Sœur de Shakespeare (Shakespeare’in Kız Kardeşi) adlı oyunda sahneye taşınması muazzam. Kendi döneminde erkek kardeşi William Shakespeare gibi tiyatroda çalışmayı ancak hayal edebilen Judith, bu yapım aracılığıyla Fransız sahnelerinde var oluyor ve varlığıyla geçmiş ve bugünü harmanlayarak kadınlara ilham veriyor. Böylelikle hayalet Judith, sahnede somut bir bedene bürünüyor. Oyuncular Inès Amoura ve Solenn Goix, hem Virginia Woolf’u hem de Judith’i bedenlerinde iç içe geçerek temsil ederken, yüzyıllar boyunca susturulmuş kadınların seslerini de sahneye taşıyorlar. Böylece sahne, tarih boyunca bastırılmış kadın seslerinin yankılandığı bir mekâna dönüşüyor. Bu haliyle oyun, tek bir kadının hikâyesinin ötesine geçerek tüm yaratıcı kadınların gölgede kalmış seslerinin çok katmanlı bir yankısı hâline geliyor.

Woolf’un kurguladığı hikâyeye göre Judith’in yaşadığı dönemin toplumsal ve kültürel koşulları gereği tiyatro sahnesine çıkması imkânsızdır. Hatta Woolf’un hikâyesine göre Judith, okula gönderilmeyecek, dolayısıyla Latince öğrenemeyecek; gizlice yazdığı satırlardan utandığı için onları yakmak zorunda kalacak; dönemin anlayışına göre başıboş kalan kızlar topluma tehdit oluşturduğundan hemen bir erkeğin tahakkümüne sokulmak amacıyla genç yaşta bir yün tüccarıyla evlendirilecek – ki karşı çıkamaz yoksa dövülür –; Londra’ya kaçsa bile kadınlara sahne ihtimalinin olmadığı ve tiyatronun sadece erkeklerden oluşan bir eril mekân olduğunu düşündüğümüzde hiçbir şey yapamayacak ve neticede umutsuzluk içinde ölecekti. Woolf bu hikâyeyi kurgularken Judith Shakespeare’in neden Rönesans toplumunda başarılı bir yazar olarak varlık gösteremeyeceğini sosyal, ekonomik, kültürel, politik ve çevresel eyleyicilerle birlikte ele alarak temellendirir.

Judith’in hikâyesi, tarihte adı bile anılmayan binlerce kadının ortak kaderini yansıtmaktadır. Örneğin, mitolojik anlatıda Daphne, istemediği bir erkekten kaçmak için ağaca dönüşmesine rağmen eril tahakkümden kurtulamaz; dönüşümünden sonra bedenini oluşturan yaprakların söz konusu erkek tarafından koparılmasıyla, onun başındaki “şairane taç”a dönüşür. Kendi hikâyesini kurmaya çalışmış, istemediği bir ilişkiye direnerek bedensel dönüşüm yaşamış olsa bile, Daphne nihayetinde Apollo için yalnızca bir mit öğesi ve estetik bir nesne hâline gelir. Böylelikle kendi anlatısında dahi özneleşemez; yalnızca sanat tanrısına ilham sağlayan bir objeye indirgenir. Judith’in hayaleti, Daphne’nin bu yapraklarında dolaşır. Ortaçağ yazınında Margery Kempe, okuma yazma bilmemesine; çocuk yaşta evlendirilmesine; çok sayıda çocuğun bakımını üstlenmesine ve muhtemelen her gün nefret ettiği eşine hizmet etmek zorunda bırakılmasına rağmen, ruhani bir güçle kendini donatarak yazıya dökülmeyi başarır. Judith, Margery Kempe’e göz kırpar; Margery ise yazarak toplumsal baskıların sınırlarını aşar. Benzer biçimde Margaret Cavendish, bilimsel alanın “ciddi işlerle uğraşan erkekler” tarafından kuşatıldığı bir dönemde, bilim yazınından dışlandığı için düşüncelerini atomik şiirleri aracılığıyla ifade edebilmiştir. Mary Somerville ise çocukluğunda, odasında mum ışığında gizlice Öklid okuduğu için babasından fiziksel şiddet görmesine rağmen, ilerleyen yıllarda önemli bir bilim insanı hâline gelmeyi başarmıştır. Bu örnekler elbette çoğaltılabilir. Sonuç olarak Judith, Fransız sahnesinde beden bulduğunda yalnızca kurgusal bir karakteri değil, tarih boyunca sesi bastırılmış bütün kadınların sözünü ve direncini temsil eder hâle gelmiştir.

Woolf’un kurguladığı anlatıda Shakespeare’in gölgesinde kalan kız kardeşi Judith gibi, gerçek hayatta Shakespeare’in kız kardeşi Joan da tarih içinde yalnızca dipnotlarda anılan bir figür olarak kalmıştır. Woolf’un yarattığı Judith, gerçekte var olmuş ancak erkek egemen toplumsal yapı nedeniyle kendisine herhangi bir fırsat tanınmadığı için toplumsal ya da tarihsel bir etki bırakamadığı düşünülen Joan’un simgesel bir karşılığıdır. Joan, Shakespeare ailesinin evinde William’ın gölgesinde yaşamıştır. Nitekim John ve Mary Shakespeare çiftinin yedi çocuğu içinde yalnızca William ve Joan hayatta kalmış; fakat Joan’un hikâyesi tamamen William’ın başarısının gölgesinde silinmiştir. Çiftin diğer kız çocukları Joan ve Margaret bebeklik dönemlerinde yaşamlarını yitirmiştir. Hayatta kalan Joan ise tüm yaşamını ev içi rollerle geçirmiştir.

Shakespeare’in kendi kızı Judith’in (Woolf’un bu ismi bilerek seçtiği açıktır) bir şarap tüccarı olan Thomas Quiney ile yaptığı evlilikten üç oğlu dünyaya gelmiş, ancak bu üç oğlun da genç yaşta ölmesiyle Shakespeare’in biyolojik soyu sona ermiştir. Buna karşılık, Shakespeare’in gerçek kız kardeşi Joan, şapka tüccarı William Hart ile evlenmiş; bu evlilikten doğan çocuklar Shakespeare ailesinin soy bağını devam ettirmiştir. Hatta bugün müze olarak kullanılan Shakespeare’in evi uzun yıllar Hart ailesinin nesilleri tarafından korunmuştur. Ancak 19. yüzyılda Charles Dickens’ın da destek verdiği bir restorasyon kampanyasıyla yenilenen bu evde Joan’a dair tüm izler silinmiş, mekân bütünüyle William Shakespeare’e adanmış bir alan olarak düzenlenmiştir. Böylece aynı evden yetişmiş ve evi kuşaklar boyunca ayakta tutmuş olan Joan’un hatırası tarihsel kayıtlardan neredeyse tamamen çıkarılmıştır. Giresun’dan Londra’ya Globe Tiyatrosu’nun yeniden inşası için gönderilen fındıklar bile Shakespeare anlatısında kendine yer bulmuşken, Joan sürekli unutulmuştur. Woolf’un Judith’i, tam da bu unutuluşun yarattığı boşluğu doldurmak istercesine, tarihten silinen Joan’un gölgesinden doğan sembolik bir figür olarak ortaya çıkmaktadır.

Gölgede kalmak ne kadar kadına özgü bir durum aslında. Anne Finch’in kullandığı gölge metafor gibi, gerçekten de kadınlara aydınlık, yani erkeklerle eşit eğitim hakkı verilmediğinden, kadınlar gölgede bırakılmıştır. Gölge burada kadınların hem kamusal alandan hem de sanat ve yazın dünyasından dışlanmışlığının metaforudur. Ayrıca ev içi emek, görünmeyen mesailer, bir yandan bilgisayarın başında yazarken bir yandan çocuğunu okula hazırlayan kadınlar... Bunları sağlayabilmek için uykumuzdan fedakârlık yapıp, hâlâ gölgeyken yazıyoruz. Şu anda dışarısı hâlâ karanlık, birazdan aydınlanacak ve erkeklere verilmiş aydınlıkta erkekler kendi işlerine odaklanırken kadınların omzunda evin, çocukların, okulun yükleri sıralanacak. Bu yüzden hem sınırlandırılmışlığın hem de özgürleşmenin metaforudur gölge. Ben de klavyemde bu satırları gölgede yazarken bir yandan dünyanın bütün Judith’lerini anıyorum. Saatler sabaha yaklaşırken Judith’i yeniden doğuran Fransız yapımı La Sœur de Shakespeare oyunundan aldığım ilhamla aydınlığa doğru adım atıyorum.

Woolf’un Judith’i öldü ama hayaleti aramızda:

Judith artık yalnızca kurgusal bir karakter değildir. Onu yeniden doğurmak için kadınlara – yine – büyük iş düşüyor. Haydi, Judith’i hiçbir zaman o sahneden indirmeyelim!

Referans

Woolf, Virginia. Kendine Ait Bir Oda. Çev. Suğra Öncü. İletişim, 2002.

Woolf’s Ghost Takes the Stage

Z. Gizem Yılmaz Eriş

Woolf’s ghost—Judith—actually moves through all of us: through the keyboard on which I type these lines, through my study, through this early morning before the day has properly brightened. She is Shakespeare’s “extraordinarily gifted” (Woolf 39) Judith, the one who was never given a chance because she was a woman:

In the end, Judith was a girl trapped within a discourse that insisted a girl’s place was the home, and that her main duty was to keep the household in order and care for children while her future husband earned money in public life.

Just as Judith’s ghost visits me while I write, it is striking that she is carried onto the stage in La Sœur de Shakespeare (Shakespeare’s Sister), performed in France in the spring of 2025 by the Compagnie Reme theatre company, written and directed by Juliette Marie, inspired by Virginia Woolf’s A Room of One’s Own. Judith, who in her own time could only dream of working in theatre like her brother William Shakespeare, now exists on French stages through this production. With her presence, the play blends past and present and offers inspiration to women. In this way, the ghost Judith takes on a concrete body onstage. The actors Inès Amoura and Solenn Goix embody both Virginia Woolf and Judith in an intertwined performance, while also bringing to the stage the voices of women silenced for centuries. The stage becomes a space where suppressed women’s voices can finally echo. In this form, the play goes beyond a single woman’s story and becomes a layered resonance of the muted voices of creative women.

In Woolf’s fictional account, because of the social and cultural conditions of Judith’s time, it is impossible for her to appear on a theatre stage. Indeed, in Woolf’s story, Judith will not be sent to school and therefore will not learn Latin; she will have to burn the lines she writes in secret out of shame; because “unattached” girls are seen as a threat to society, she will be married off at a young age to a wool merchant in order to place her under a man’s control—she cannot object, or she will be beaten; even if she runs away to London, she will be unable to do anything, given that there is no possibility for women onstage and theatre is an exclusively male space; and she will ultimately die in despair. As Woolf constructs this story, she grounds why Judith Shakespeare could not exist as a successful writer in Renaissance society by considering social, economic, cultural, political, and environmental forces together.

Judith’s story reflects the shared fate of thousands of women whose names were never even mentioned in history. In myth, for instance, Daphne cannot escape male domination even when she turns into a tree to flee a man she does not want. After her transformation, the man breaks off the leaves of her body and turns them into his “poetic crown.” Even if Daphne tries to shape her own story, resisting an unwanted relationship and undergoing a bodily transformation, she ultimately becomes only a mythic element and an aesthetic object for Apollo. Thus, even within her own narrative she cannot become a subject; she is reduced to an object that provides inspiration to the god of the arts. Judith’s ghost wanders through Daphne’s leaves.

In medieval literature, Margery Kempe—despite being illiterate, married as a child, burdened with the care of many children, and likely forced to serve a husband she hated every day—still manages, by drawing on spiritual strength, to have her words written down. Judith gives Margery Kempe a knowing glance; Margery, by writing, crosses the boundaries of social pressure. Similarly, Margaret Cavendish, in a period when scientific work was dominated by “men doing serious business,” could express her ideas through atomic poems because she was excluded from scientific writing. Mary Somerville, too, was subjected to physical violence from her father because she secretly read Euclid by candlelight in her room as a child; yet she later became an important scientist. These examples can, of course, be multiplied. In short, when Judith takes on a body on a French stage, she comes to represent not only a fictional character, but also the words and resistance of all women whose voices have been suppressed throughout history.

Just as Woolf’s Judith remains in Shakespeare’s shadow, in real life Shakespeare’s sister Joan also remained a figure mentioned only in footnotes. Woolf’s Judith is a symbolic counterpart to Joan, who truly existed but is assumed to have had no social or historical impact because the patriarchal social structure offered her no opportunities. Joan lived in the Shakespeare family home in William’s shadow. Indeed, among the seven children of John and Mary Shakespeare, only William and Joan survived; yet Joan’s story was entirely erased under the shadow of William’s success. The couple’s other daughters, Joan and Margaret, died in infancy. The surviving Joan spent her whole life within domestic roles.

From Shakespeare’s own daughter Judith’s marriage (it is clear Woolf chose this name deliberately) to the wine merchant Thomas Quiney, three sons were born; yet as all three died young, Shakespeare’s biological line ended. By contrast, Shakespeare’s real sister Joan married the hatter William Hart, and the children born from this marriage carried on the Shakespeare family line. The house now used as a museum—Shakespeare’s home—was protected for many years by generations of the Hart family. However, in the nineteenth century, after a restoration campaign supported by Charles Dickens, all traces of Joan were removed from the house, and the space was reorganized as an area dedicated entirely to William Shakespeare. Thus, the memory of Joan—who grew up in the same house and kept it standing across generations—was almost completely removed from historical records. Even the hazelnuts sent from Giresun to London for the reconstruction of the Globe Theatre found a place in the Shakespeare narrative, yet Joan was continually forgotten. Woolf’s Judith appears as a symbolic figure born from Joan’s shadow, as if to fill the emptiness created by this forgetting.

How deeply being left in the shadows is associated with women. As in Anne Finch’s metaphor of shadow, women were indeed kept in the dark because they were not granted light—that is, the equal right to education given to men. Here, “shadow” is a metaphor for women’s exclusion both from public life and from the worlds of art and literature. It also points to domestic labour, invisible shifts, women who write at the computer while also getting their child ready for school… To make all this possible, we sacrifice our sleep and write while it is still shadow. Right now it is still dark outside; soon it will brighten, and while men focus on their work in the light reserved for them, the burdens of the home, the children, and school will line up on women’s shoulders. For this reason, shadow becomes a metaphor both for limitation and for liberation. As I write these lines on my keyboard in the shadow, I also remember all the Judiths of the world. As the hours move towards morning, with the inspiration I take from the French production La Sœur de Shakespeare, which gives birth to Judith again, I step towards the light.

Woolf’s Judith died, but her ghost is among us:

Judith is no longer only a fictional character. To bring her to life again, the responsibility falls—again—on women. Let’s ensure Judith remains onstage—now and always!

Reference

Woolf, Virginia. A Room of One’s Own. Feedbooks.

http://seas3.elte.hu/coursematerial/PikliNatalia/Virginia_Woolf_-_A_Room_of_Ones_Own.pdf

Translated by Atahan Mahir Karabiber